Ojzer Warszawski: pisarz jidysz urodzony w Sochaczewie

Kim był

Urodził się 15 kwietnia 1898 roku w rodzinie nauczyciela i sklepikarza, jak podaje Wikipedia, a zmarł 10 października 1944 roku w Auschwitz.

W Warszawie nieformalnie związał się z awangardową grupą literacko-artystyczną „Hałastra”. W 1923 roku wyjechał z Polski, a od 1924 roku mieszkał w Paryżu.

W czasie II wojny światowej ukrywał się na południu Francji, potem w Rzymie. Aresztowali go włoscy faszyści i deportowali do Auschwitz, gdzie zginął.

Związek z miastem

Sochaczew to miasto jego urodzenia. W czasie I wojny światowej rodzina przeniosła się do Warszawy i tam zaczęło się dorosłe życie pisarza. Dziś z miastem łączy go przede wszystkim polskie wydanie „Szmuglerów”.

Dokonania

Najważniejszym dziełem Warszawskiego pozostaje debiut, powieść „Szmuglerzy” (jid. Szmuglars) z 1920 roku. Do 1926 roku książka miała cztery wydania. Opisuje przemytników z końca I wojny światowej, którzy kursują między małym miasteczkiem a Warszawą, oraz upadek obyczajów wśród Żydów pod niemiecką okupacją. Poza nią z tego okresu pochodzą głównie opowiadania drukowane w czasopismach jidyszowych.

„Szmuglerzy” otwierają trylogię. Jej kolejne części, „Mundur” (Der mundir) i „Żniwa” (Sznit-cajt), powstały w Paryżu i miały mniejszy oddźwięk niż pierwsza. We Francji pisarz zajmował się głównie malarstwem i krytyką literacką, później pisał eseje o sztuce, między innymi o twórczości przyjaciela, Marca Chagalla.

Do prozy wrócił tuż przed II wojną światową i w jej trakcie. Z tego okresu zostały głównie obszerne notatki, w większości niewydane.

Upamiętnienie i ślady w mieście

W Sochaczewie pamięć o pisarzu podtrzymuje polskie wydanie „Szmuglerów”. Powieść w trzech częściach przełożyły Monika Adamczyk-Garbowska i Magdalena Ruta, a wydało ją w 2018 roku Stowarzyszenie „Nad Bzurą” wspólnie z Wydawnictwem Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie (ISBN 978-83-927106-5-3).

Tłumaczki opatrzyły książkę esejem „Ojzer Warszawski: powrót do Sochaczewa” (s. 5-14). Uważam, że to najlepszy punkt wyjścia dla kogoś, kto chce poznać pisarza od strony jego rodzinnego miasta. Same teksty Warszawskiego można znaleźć w bibliotece cyfrowej Polona.

Fot. ploni, Public domain, Wikimedia Commons