Józef Smak

Studia i praca w warszawskich ośrodkach

Studia na Uniwersytecie Warszawskim ukończył w 1958 roku i rozpoczął pracę w tamtejszej Katedrze Astronomii. Doktorat uzyskał w 1961 roku, a habilitację cztery lata później. W 1965 roku przeniósł się do Zakładu Astronomii PAN.

Budowę nowej siedziby przyszłego Centrum zainicjował wspólnie z Bohdanem Paczyńskim. Koncepcję przedstawili 2 marca 1970 roku, według Wikipedii. Smak kierował Zakładem, a następnie Centrum w latach 1974–1981. W tym okresie otwarto nowy budynek placówki.

Ponownie objął dyrekcję Centrum w latach 1995–1998. W latach 1991–1997 pełnił też funkcję wiceprezydenta Międzynarodowej Unii Astronomicznej.

Dokonania naukowe

Smak pomógł wyjaśnić, jak przepływ materii w ciasnych układach podwójnych wpływa na zmiany ich jasności. Łączył obserwacje z modelami teoretycznymi, badając dyski akrecyjne, czyli dyski materii napływającej na gwiazdę.

Wspólnie z Wojciechem Krzemińskim powiązał zmiany blasku badanych układów z uderzaniem strumienia materii w taki dysk. Materia wypływała z mniej masywnej gwiazdy układu.

Na początku lat 70. wykrył zmiany rozmiaru dysku w układzie U Gem. Obserwacje potwierdzały teorię, która tłumaczy wybuchy nowych karłowatych niestabilnością dysku. Opracował też standardowy model układów kataklizmicznych i uczestniczył w odkryciu niestabilności termicznej ich dysków.

Jego dorobek obejmuje ponad 100 publikacji naukowych. Był promotorem czterech doktoratów.

Jakie książki napisał?

W 2010 roku ukazały się „Opowiadania starego astronoma” Józefa Smaka, a w 2013 roku jego „Nowe opowiadania starego astronoma”. Był też redaktorem naczelnym czasopisma „Acta Astronomica” w latach 1966–1969. W latach 1988–1989 kierował czasopismem „Postępy Astronomii”.

Fot. Happa, CC BY 3.0, Wikimedia Commons