Julian Jednaszewski

Kim był

Urodził się 10 stycznia 1899 roku. Według Wikipedii był synem Andrzeja. Naukę w warszawskiej szkole zawodowej o profilu mechanicznym zakończył w 1918 roku.

Wojnę polsko-bolszewicką przeszedł jako żołnierz 5 pułku piechoty Legionów. Po jej zakończeniu wysłano go do Wilna. Tam, jako podoficer zawodowy, miał stopień plutonowego. Z wojska odszedł na emeryturę w 1937 roku ze względu na zdrowie.

Za lata 1918-1921 otrzymał Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918-1921. Miał też Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości.

Związek z Sochaczewem

Wśród ludzi Sochaczewa Jednaszewski należy do tych, dla których miasto było przede wszystkim miejscem dzieciństwa: tu przyszedł na świat i tu chodził do szkoły powszechnej. W 1913 roku przeprowadził się z rodziną do Warszawy.

Szkoła zawodowa, wojsko i służba przypadły już na czas poza rodzinnym miastem, najpierw w stolicy, później w Wilnie. W Wilnie działał też w konspiracji.

Konspiracja i śmierć w Ponarach

Gdy wybuchła II wojna światowa, wrócił do wojska i walczył w kampanii wrześniowej. W okupowanym Wilnie związał się ze Związkiem Walki Zbrojnej. Jego zadaniem było szkolenie do służby wojskowej młodych ludzi z konspiracyjnego Związku Wolnych Polaków.

Latem 1941 roku Wilno zajęli Niemcy, a miastem zaczęła rządzić litewska administracja współpracująca z okupantem. Saugumas, litewska policja bezpieczeństwa służąca Niemcom, zatrzymała go 11 września 1941 roku. Przez sześć tygodni siedział w areszcie przy ulicy Ofiarnej, potem przeniesiono go do więzienia na Łukiszkach.

Mimo tortur nie wydał żadnego ze współtowarzyszy z konspiracji. Zimą 1941/1942 choroba nasiliła się tak bardzo, że trafił do szpitala więziennego. Stamtąd zdołał przesłać rodzinie grypsy z radami, co robić, by go uwolnić. Starania te zakończyły się niepowodzeniem.

Zginął 5 maja 1942 roku w Ponarach pod Wilnem, w egzekucji zbiorowej, w której rozstrzelano także wielu młodych Polaków. Egzekucję przeprowadził litewski oddział Ypatingasis būrys, znany w Wilnie jako strzelcy ponarscy.

Rodzina

Jadwigę Stankiewicz, wilniankę i córkę Wincentego, poślubił w 1924 roku. Doczekali się czworga dzieci: Haliny Jenta, Zofii Pawłowicz, Janusza i Tadeusza.

Dzieci zostały osierocone w dzieciństwie. Z czasem włączyły się w pamięć o ofiarach ponarskiej zbrodni, między innymi w Stowarzyszeniu „Rodzina Ponarska”.

Upamiętnienie

Tablica pamiątkowa w polskiej kwaterze Memoriału w Ponarach zawiera jego nazwisko. Grób symboliczny Jednaszewskiego leży w Koszalinie, obok grobu żony Jadwigi. Pamięć o nim wiąże się dziś przede wszystkim z tymi dwoma miejscami, a Sochaczew pozostaje miastem jego urodzenia i szkoły powszechnej.

Fot. Sankoff64, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons